బిహార్ ఎన్నికలు: 'చనిపోయిన' ఆదివాసులు చెప్పిన కథలు

ఇస్‌కో దేఖియే! మర్ గయా హై... ఔర్ చల్ రహా హై [అతన్ని చూడండి! చచ్చిపోయాడు, కానీ నడుస్తున్నాడు].”

ఈమధ్య అమిత్ మరాండీకి కొన్ని నవ్వులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈరోజు కూడా అంతకంటే భిన్నంగా ఏమీ లేదు. తనను చూసి నవ్వుతోన్న అర డజను మంది తోటి గ్రామస్తులవైపు చూస్తూ ఆయన మచాన్ (వెదురుతో చేసిన బల్ల వంటిది) వైపు నడుస్తున్నారు.

32 ఏళ్ళ ఆ సంథాల్ అదివాసీ కూడా వారి నవ్వులతో జతకలిపారు, కానీ అంతలోనే ఆయన ముఖకవళికలు మారిపోయాయి. "దేఖ్‌లీజియే, హమ్ జిందా హైఁ లేకిన్ హమ్‌కో మార్ దియా హై [నన్ను చూడండి, నేను బతికే ఉన్నాను, కానీ చచ్చిపోయినట్టుగా ప్రకటించారు]."

బిహార్‌లోని లోహ్‌సింఘనా గ్రామానికి చెందిన ఈ దినసరి కూలీ ఇటీవల మరణించిన వోటర్ల జాబితాలో తన పేరు చోటు చేసుకోవటం గురించి ప్రస్తావిస్తున్నారు. ఈ హానికరమైన ఫలితాలనిచ్చే జాబితాను స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (SIR) వోటర్ల పేర్ల నమోదు సమయంలో తయారుచేశారు. రాష్ట్రంలో అనర్హులైన వోటర్లను వోటర్ల జాబితా నుండి తొలగించడానికి ఎన్నికల కమిషన్ ఈ కసరత్తును చేపట్టింది. కానీ ఇక్కడి లోవా టోలాలో అర్హులైన అనేకమంది ఆదివాసీ వోటర్లను 'చంపేశారు'. అమిత్ పేరు జాబితాలో ఉందని నేను స్థానిక వర్గాలకు ఫోన్‌ ద్వారా తెలియజేశాను.

తొలగించిన వోటర్ల జాబితాలో తన పేరు ఉందని తెలిసి ఆయన బాధపడ్డారు: “బురా తో లగ్తా హై నా [నాకు ఖచ్చితంగా బాధగా ఉంటుంది కదా].”

మధ్యాహ్నం 12 గంటల ప్రాంతంలో, 223వ నంబరు బూత్‌లో తొలగించబడిన వోటర్ల జాబితాతో నేను లోవా టోలా అనే ఆదివాసీ పల్లెలో ఉన్నాను. ఎన్నికల కమిషన్ వెబ్‌సైట్‌లో తొలగించబడిన వోటర్ల జాబితా కోసం యాదృచ్ఛికంగా తనిఖీ చేస్తున్నప్పుడు నాకు ఈ గ్రామం కనిపించింది. ఆ విధంగా నేను లోహ్‌సింఘనా గ్రామంలోని 223వ బూత్‌ను చూశాను, అక్కడ చాలామంది ఆదివాసుల పేర్లు తొలగించబడ్డాయి.

లోవా టోలా అనేది ఒక సంథాల్ ఆదివాసుల పల్లె. దీనికి ఆ పేరు ఒక చెట్టు నుండి వచ్చింది. దూమర్ లేదా గుల్లర్ (క్లస్టర్ ఫిగ్ - మేడి) చెట్టును సంథాలీలో 'లోవా' అని పిలుస్తారు. భారతదేశంలో దాదాపు 74 లక్షల మంది మాట్లాడే ఆస్ట్రో-ఆసియాటిక్ భాష సంథాలీ.

తమ గ్రామం లేదా టోలాలో ఒకప్పుడు ఒక పెద్ద మేడి చెట్టు ఉండేదని, అదే ఎక్కువగా మట్టి, గడ్డితో కట్టిన ఇళ్ళు ఉన్న ఈ సంథాలీ గ్రామానికి గుర్తింపుగా మారిందని స్థానికులు చెబుతారు. చాలామంది సంథాలీ ప్రజల సగటు ఆదాయం నెలకు సుమారు రూ. 6,000 లేదా అంతకంటే తక్కువ అని 2022-2023లో జరిగిన బిహార్ కుల గణన తెలిపింది. ఐదుగురు సంథాల్ ఆదివాసీలలో ఒకరు వ్యవసాయంలో చిన్న లేదా కౌలు రైతులుగా పనిచేస్తున్నారు. మిగిలిన అమిత్ వంటివారు కూలి పనులు చేస్తారు. అమిత్ పట్నాలో డ్రైవర్‌గా పనిచేస్తున్నారు.

అది సెప్టెంబర్ నెలలోని ఒక వెచ్చని రోజు, బూడిదవన్నె వర్షామేఘాలు ఆకాశంలో తేలిపోతున్నాయి. లోవా టోలా పల్లె దాదాపు నిర్మానుష్యంగా కనిపిస్తోంది. 19 నుండి 50 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల అరడజను మంది పురుషులు ఒక బల్ల మీద కూర్చుని, పిచ్చాపాటీ మాట్లాడుకుంటున్నారు. వారిలో ఒకరిద్దరు మొబైల్ ఫోన్లలో ఫన్నీ రీల్స్ చూస్తున్నారు.

జాబితాను పట్టుకొని ఉన్న నేను వారికి నన్ను నేను పరిచయం చేసుకొని నా చేతిలోని ముద్రించి ఉన్న కాగితాన్ని వారికి చూపించాను. ఎన్నికల సంఘం ఈ పేర్లున్నవారిని 'చనిపోయినవారివి'గా గుర్తించడంతో వాటిని వోటరు జాబితా నుండి తొలగించారని నేను వారికి తెలియజేశాను.

నేను వెంటనే వారి దృష్టిని ఆకర్షించాను. జాబితాలో తమ పేర్లు ఉన్నాయో లేదో చూసుకోవడానికి వారు తమ వోటరు కార్డులను తీసుకురావడానికి తొందరపడ్డారు. వారిలో చాలామంది తమ పేర్లు ఆ జాబితాలో లేకపోవడంతో హాయిగా ఊపిరి పీల్చుకున్నారు.

కానీ ఇక్కడ అందరూ 'సజీవంగా' ఉండేంత, లేదా తొలగించబడకుండా ఉండేంత అదృష్టవంతులు కారు.

బిహార్‌లో నవంబర్ 2025లో ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. 7.89 కోట్ల మంది వోటర్లతో 243 అసెంబ్లీ స్థానాలు రంగంలో ఉన్నాయి. కేంద్రంలో పాలిస్తోన్న భారతీయ జనతా పార్టీ (బిజెపి) ఇక్కడ తనదైన ముద్ర వేయడానికి ఉత్సాహంగా ఉంది. వోటర్ల జాబితాలను సవరించడానికి ఎన్నికల సంఘం నిర్వహిస్తోన్న ఎస్ఐఆర్, బిజెపి ఆదేశం మేరకే పనిచేస్తున్నట్లు కనిపిస్తోందని ప్రతిపక్షాలు చెబుతున్నాయి.

ఆగస్టు 1, 2025న, ముసాయిదా ఓటర్ల జాబితాను ప్రచురించారు. సుప్రీంకోర్టు జోక్యం చేసుకున్న తర్వాత, ఆ జాబితాను బహిరంగంగా విడుదల చేశారు. ఈ సవరణలో, బిహార్ వ్యాప్తంగా 65 లక్షల మంది వోటర్ల పేర్లను తొలగించారు. వీరిలో, 36 లక్షల మంది పేర్లు శాశ్వతంగా వలస వెళ్ళినందుకు, లేదా గుర్తింపులేకపోవడంతో తొలగించారు; 22 లక్షల మందిని చనిపోయినట్లుగా, మిగిలిన ఏడు లక్షల మందిని అనేకసార్లు నమోదు చేసుకున్నందుకు.

చకాయీ అసెంబ్లీ స్థానం పరిధిలోకి వచ్చే లోహ్‌సింఘనా గ్రామం కూడా ఇందులో దెబ్బతింది - తొలగించబడిన పేర్లు 169 కాగా వాటిలో దాదాపు 50 శాతం మంది ఆదివాసులు. జాబితాలోని సగం మంది ఆదివాసులను తప్పుగా 'చనిపోయినట్లు' ప్రకటించారని ఇక్కడి స్థానికులు ధృవీకరిస్తున్నారు.

అమిత్ మరాండి అలాంటివారిలో ఒకరు. ఆయన వోటర్ల ఫోటో గుర్తింపు కార్డు (EPIC) నంబర్, పేరు తొలగించబడిన వోటర్ల జాబితాలో ఉన్నాయి. సంథాల్ ఆదివాసి అయిన అమిత్, గులకరాళ్ళను లోడ్ చేసే ట్రక్కును నడుపుతారు. అతను ఐదవ తరగతిలోనే బడికి పోవటం మానేశారు. నలుగురు సంథాలీలలో ఒకరు మాత్రమే ప్రాథమిక బడి చదువును పూర్తి చేస్తారు, ఒక శాతం కంటే తక్కువమంది విశ్వవిద్యాలయంలో చేరుతారు.

ఆయన పేరును తప్పుగా ఎలా చేర్చారని అడిగినప్పుడు, తాను బహుశా గణన పత్రాన్ని సమర్పించలేకపోవడం వల్లనేమోనని ఆయన అంటున్నారు. ప్రతి ఎన్నికలలో తాను వోటు వేసినట్టుగా అమిత్ పేర్కొన్నారు: “నేను ప్రతిసారీ వోటు వేస్తాను. పంచాయతీ ఎన్నికలకు హాజరు కాలేకపోయినా లోక్‌సభ, అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో ఓటు వేయడానికి వస్తాను.”

2024 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో వోటు వేయడానికి వచ్చి తాను రెండు రోజుల జీతాన్ని కోల్పోయిన విషయాన్ని ఆయన గుర్తుచేసుకున్నారు. “నేను పట్నా నుండి ముందు రైలులో, ఆపైన బస్సులో చాలా దూరం ప్రయాణించి మా గ్రామానికి చేరుకున్నాను. వోటు వేయడం కోసం నేను రెండు రోజులు అక్కడే ఉన్నాను. పనిని వదిలి వెళ్ళాల్సి రావడంతో నేను 1,000 రూపాయలు నష్టపోయాను,” అని ఆయన PARIతో చెప్పారు.

వోటర్ల జాబితా నుండి తన పేరు తొలగించారనే వార్త కూడా అతన్ని ఆదుర్దాకు గురిచేస్తోంది. "దీని వల్ల నేను ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటాను. బహుశా నేను ఇకపై ప్రభుత్వ పథకాల నుండి ప్రయోజనాలను పొందలేకపోతానా?" అతను ఆందోళనగా అడిగారు.

బిహార్ 21.99 లక్షల ఆదివాసులకు ఆవాసంగా ఉందని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2022-2023 కుల గణన పేర్కొంది. ఒకప్పుడు రాష్ట్రంలో ఆదివాసీ జనాభా గణనీయంగా ఉండేది, కానీ వారిలో ఎక్కువమంది 2000లో బిహార్ నుండి కొత్త రాష్ట్రంగా ఏర్పడిన ఝార్ఖండ్‌కు వెళ్ళారు. ఝార్ఖండ్‌లో మొత్తం జనాభాలో 26 శాతంగా ఉన్న వారు, ఎన్నికలలో వోటర్లుగా ఆధిపత్యంలో ఉన్నారు.

కానీ బిహార్‌లో మొత్తం జనాభాలో రెండు శాతం కంటే తక్కువగా ఉన్న వారు వార్తలలోనూ, రాష్ట్ర రాజకీయాల్లోనూ విస్తారంగా నిర్లక్ష్యానికి గురవుతున్నారు. అనేక నియోజకవర్గాలలో చెల్లాచెదురుగా ఉన్న వారి ప్రభావం ఏ ఎన్నికలలోనైనా నామమాత్రంగా ఉంటోంది. అందువలన వారిని వోటర్ల జాబితా నుంచి తొలగించిన సంగతి మీడియా, రాజకీయ పార్టీల దృష్టికి రాలేదు.

ఈ రిపోర్టర్ కలిసిన ఆదివాసీ వోటర్లకు ఎస్ఐఆర్ గురించి, అది ఎందుకు జరుగుతుందో, వారి పేరును ఎందుకు తొలగించారో ఏమాత్రం తెలియదు.

"అభీ ఆప్ బతాయే తో పతా చలా హై [మీరిప్పుడు చెప్పటం వల్లనే నాకు తెలిసింది]," అన్నారు చంపా మరాండి. లోహ్‌సింఘనా గ్రామానికి చెందిన 35 ఎళ్ళ ఈ ఆదివాసీ మహిళ తన పేరు తొలగించిన విషయం తనకేమాత్రం తెలియదని చెప్ప్పారు. ఆమెకు చూపించేందుకు నేను బూత్ నంబరు 223 పత్రాన్ని బయటకు తీశాను. ఆమె EPIC నంబర్ తొలగింపును నేను నిర్ధారించాను.

ఆసక్తికరమైన విషయమేమిటంటే, ఆమె భర్త సంజయ్ ముర్ము పేరు ముసాయిదా జాబితాలో ఉంది. ఆమె పక్కనే నిలబడి ఉన్న 40 ఏళ్ళ వయసున్న ఆమె భర్త నవ్వుతూ, "యే కైసే హో గయా? యే తో జిందా హీ హై [ఇదెలా జరిగింది? ఆమె బతికే ఉంది కదా]," అన్నప్పుడు ఇది ఒక ఆహ్లాదకరమైన క్షణంగా మారింది.

ఈ సవరణల ప్రక్రియకు బూత్ స్థాయి అధికారులు (బిఎల్ఒలు) బాధ్యత వహించారు. అవసరమైన గుర్తింపు కార్డులు ఉన్న వారందరికీ గణన పత్రాలను పంపిణీ చేయడం, అవసరమైన సమాచారాన్ని సేకరించడం మొత్తం 78,000 మంది అధికారుల బాధ్యత. ఆ తర్వాత వారు కొత్త సమాచారం ఆధారంగా ముసాయిదా జాబితాను రూపొందించారు. ఈ పనిని పూర్తి చేయడానికి వారికి ఒక నెల మాత్రమే సమయం ఉంది. దీని అర్థం వారు ప్రతిరోజూ 40 మంది ఓటర్ల చెల్లుబాటును ధృవీకరించాల్సి వచ్చింది. ఇది చాలా కష్టమైన పని, కొంతమందిని పొరపాటున జాబితా నుండి తొలగించడానికి ఇదే కారణం కావచ్చు.

చిన్న పొరపాటు జరిగినా, అక్షరాలా మీరు "చనిపోయినట్టు" ప్రకటిస్తారు.

“చకాయీలోని అనేక బూత్‌ల నుండి ఆదివాసీ వోటర్ల పేర్లను తొలగించారు," ఆదివాసీ సంఘర్ష్ మోర్చా జిల్లా సమన్వయకర్త బాసుదేవ్ హన్స్‌దా అన్నారు.

మీడియాతో మాట్లాడినందుకు చాలామంది బిఎల్ఒలను మందలించారు. అందువల్ల, పేరు చెప్పడానికి ఇష్టపడని జముయీకి చెందిన ఒక ఆదివాసీ బిఎల్ఒ, అడవుల్లో నివసించే ఆదివాసులను చేరుకోవడానికి కనీసం 10 కి.మీ ప్రయాణించాల్సి వచ్చిందని PARIకి చెప్పారు. "నేను ప్రతిరోజూ 20-25 ఇళ్ళకు వెళ్ళేవాడిని. ఇళ్ళు దగ్గరదగ్గరగా ఉంటే, నేను రోజుకు సుమారు 50 ఇళ్ళకు వెళ్ళగలను," అని ఆయన చెప్పారు.

కానీ విషయం అది మాత్రమే కాదు. దాదాపు 12 గంటలు ఫీల్డ్‌లో పనిచేసిన తర్వాత, "మేం పత్రాలను, గుర్తింపు రుజువులను ఇసిఐ పోర్టల్‌కు అప్‌లోడ్ చేయాల్సి వచ్చింది. పగటిపూట ఇంటర్నెట్ కనెక్షన్ సరిగా లేకపోవడం వల్ల, నేను రాత్రిపూట ఈ పని చేయాల్సివచ్చింది. కొన్నిసార్లు తెల్లవారుజామున 12 లేదా ఒంటిగంట కూడా అయ్యేది."

జనం ఇంట్లో లేనప్పుడు, ఒకే చోటుకు పదే పదే వెళ్ళాల్సి వచ్చినప్పుడు, వారి సమయం వృధా అయ్యేది. "లక్ష్యాన్ని చేరుకోలేకపోతే చర్యలు తీసుకుంటామని [ఉన్నతాధికారులు] మమ్మల్ని బెదిరించారు," అని ఆయన చెప్పారు. "చాలామంది వోటర్లను బడి దగ్గరకు వచ్చి పత్రాలను నింపమని మేం చెప్పాం." ఈ పనికి వారికి కనీసం రెండు నెలల సమయం, స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలు ఇచ్చివుంటే బాగుండేదని ఆయన అన్నారు.

"ఆదివాసీ బిఎల్ఒలకు చాలా తక్కువ సమయం ఇచ్చారని నేను అనుకుంటున్నాను. అందుకే, వారు చాలా ఆదివాసీ కుటుంబాలను చేరుకోలేకపోయి ఉంటారు. అందువల్ల వారిని 'చనిపోయినట్లు' ప్రకటించారు," అని హన్స్‌దా అంగీకరిస్తున్నారు. ఎన్నికల కమిషన్ మార్గదర్శకాల ప్రకారం, బిఎల్ఒలు కనీసం మూడుసార్లు వోటరు ఇంటికి వెళ్ళాలి. కానీ, ఏ బిఎల్ఒ కూడా తమ దగ్గరకు రాలేదని నేను మాట్లాడిన ఆదివాసులు చెప్పారు.

బిజెపి, జనతాదళ్ (యునైటెడ్) కలిసి 2005 నుండి ఇక్కడ ప్రభుత్వాన్ని నడుపుతున్నాయి. ఈ 20 సంవత్సరాలలో, జెడియు రెండుసార్లు నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (ఎన్డిఎ) నుండి వైదొలిగి, బిహార్‌లో అతిపెద్ద ప్రాంతీయ పార్టీ అయిన రాష్ట్రీయ జనతాదళ్ (ఆర్జెడి)తో ఒక స్వల్పకాలిక కూటమిని ఏర్పాటు చేసింది.

కేంద్రంలో మూడు పర్యాయాలుగా అధికారంలో ఉన్న బిజెపికి, రాష్ట్రంలో సొంతంగా ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడం చాలా ముఖ్యం. సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలలో భాగంగా జెడియు తన మిత్రపక్షంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇకపై రాష్ట్రంలో కేవలం భాగస్వామిగా ఉండటానికి బిజెపి ఇంకెంతమాత్రం ఇష్టపడదు. జెడియు అధినేత, బిహార్ ముఖ్యమంత్రి నితీశ్ కుమార్ ఆరోగ్యం క్షీణిస్తున్నందున పాలక జెడియు పార్టీ స్థానం క్రమంగా బలహీనపడుతోంది.

విధానసభ ఎన్నికలు సమీపిస్తున్న తరుణంలో, భారత ఎన్నికల కమిషన్ ఎస్ఐఆర్ ద్వారా ఓటర్ల జాబితాను సవరించడం ప్రారంభించింది. "భారతదేశంలోని అర్హులైన పౌరులందరి పేర్లను వోటర్ల జాబితాలో చేర్చటం ఈ ఎస్ఐఆర్ లక్ష్యం..." అని, అనర్హులైన ఓటర్లను తొలగించడం కూడా దీని లక్ష్యమేనని ఎన్నికల కమిషన్ విడుదల చేసిన ఒక పత్రికా ప్రకటనలో పేర్కొంది. ఈ సవరణకు చెప్పిన కారణాలలో వేగవంతమైన పట్టణీకరణ, మరణాలను నివేదించకపోవడం, తరచుగా వలసలు పోవటం ఉన్నాయి.

వోటర్లకు గణాంక పత్రాలను పంపిణీ చేసి, పూర్తిచేసిన పత్రాలను సేకరించి, ఇసిఐ పోర్టల్‌లో అప్‌లోడ్ చేశారు. ఈ ప్రక్రియ జూన్ 25న ప్రారంభమై ఒక నెల పాటు కొనసాగింది. ముసాయిదా వోటరు జాబితాను అగస్టు 1, 2025న ప్రచురించారు.

వోటర్ల జాబితాను బయటపెట్టిన తర్వాత, చాలామంది జీవించి ఉన్నవారిని చనిపోయినట్లు ప్రకటించారని, ఇంట్లో ఉన్నవారిని లేనట్లుగా గుర్తించారని, వారి పూర్వీకుల ఇళ్ళలో నివసిస్తున్నవారిని కూడా 'శాశ్వతంగా వలస పోయినవారిగా' ప్రకటించారని, వారి పేర్లను వోటర్ల జాబితా నుండి తొలగించారనే ఫిర్యాదులు బిహార్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి రావటం మొదలయింది. 36,475 మంది వ్యక్తులు వోటర్ల జాబితాలో చేర్చాలని ఇసిఐకి సొంతంగా అభ్యర్థనలు చేసుకున్నారు; అలాంటి 25 అభ్యర్థనలను రాజకీయ పార్టీలు సమర్పించాయి.

"బతికున్నవారిని చనిపోయినవారిగానూ, చనిపోయినవారిని బతికున్నట్టుగానూ ప్రకటించారు," కోపంగా చెప్పింది సంగీతా సోరెన్.

ఆమె లోవా టోలాకు కేవలం రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలోని తన ఇంట్లో ఉన్నారు. ఇటుకలు, మట్టి కలిపి ఆ ఇంటిని కొత్తగా కట్టుకున్నారు. వర్షం వస్తే ఆ మట్టి కరిగిపోయే ప్రమాదముంది. కానీ ఇసుక, సిమెంటులను వాడాలంటే సంగీత వద్ద డబ్బు లేదు. "నేను ఇసుక, సిమెంటుల కోసం రూ. 25,000 దాచిపెట్టుకున్నాను, కానీ ఎవడో దొంగ ఆ డబ్బును కాజేశాడు." కాబట్టి ఇటుకలను మట్టితో అతికించడం తప్ప ఆమెకు వేరే మార్గం లేదు.

కుటుంబానికి కేవలం రెండు కట్ఠాల (ఎకరంలో పదోవంతు కంటే తక్కువ) భూమి మాత్రమే ఉండటంతో, ఆమె భర్త మనోజ్ ముర్ము పని కోసం వలస వెళ్ళవలసి వస్తోంది. అతను కేరళలో కంకర, సిమెంటు కలిపి పలకలు తయారుచేసే ఒక కర్మాగారంలో పనిచేస్తూ, రోజుకు 500 రూపాయలు సంపాదిస్తారు.

లోవా టోలాలో దాదాపు 30 నుండి 35 ఆదివాసీ కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. ఈ కుటుంబాలలోని మగవారు తరచుగా బెంగళూరు, కేరళ, చెన్నై, చివరకు సుదూరంలో ఉండే జమ్మూ కశ్మీర్ వంటి ప్రాంతాలకు కూడా పని వెతుక్కుంటూ వలస వెళతారు. వారక్కడ దినసరి కూలీ కార్మికులుగా పనిచేస్తున్నారు. దేశంలోని అత్యంత పేద రాష్ట్రాలలో ఒకటైన బిహార్ నుంచి జాతీయ సగటు కంటే ఎక్కువగా గణనీయమైన సంఖ్యలో ప్రజలు పని కోసం వలస వెళుతున్నారు.

సంగీత (24), ఆమె భర్త మనోజ్ (28)లకు ఆరేళ్ళ వయసున్న కూతురు, నాలుగేళ్ళ వయసున్న కొడుకూ ఉన్నారు.

కానీ అధికారిక రికార్డులలో అసలు ఆ కుటుంబమే ఉనికిలో లేదు.

ఇటీవలి వోటరు జాబితా సవరణ గురించి, వోటర్ల జాబితాలో ఆమెతో పాటు ఆమె భర్త పేరు కూడా తొలగించిన విషయాన్ని నేను ఆమెకు తెలియజేశాను. సంగీత తనదీ, తన భర్తదీ వోటరు ఐడి కార్డులను బయటకు తీసి, వారి EPIC నంబర్లను ఆ జాబితాతో పోల్చింది. ఇసిఐ ప్రకారం, వారు ‘చనిపోయారు’ కాబట్టి జాబితా నుండి వారి పేర్లను తొలగించారు.

"అసలు వాళ్ళెలా పనిచేస్తున్నారో నాకు తెలియటంలేదు," కోపంగా అన్నది సంగీత. నూతన వధువుగా 2017లో ఈ పల్లెకు వచ్చిన ఆమె 2020 ప్రాంతాలలో వోటరు జాబితాలోకి చేరింది. ఆమె 2024 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో కూడా వోటు వేసింది. "నేను ఒక కిలోమీటర్ దూరం నడిచి వెళ్ళి, వరుసలో రెండు గంటల పాటు నిలబడి వోటు వేశాను."

సంగీత తన పేరును, తన భర్త పేరును వోటర్ల జాబితాలో తిరిగి చేర్చడానికి ఎక్కడెక్కడో తిరగాల్సి రావడం గురించి ఆందోళన చెందడమే కాకుండా. పేదల కోసం ఉద్దేశించిన ప్రభుత్వ పథకాలు తమకు అందవేమోనని కూడా భయపడుతోంది. "హమ్‌లోగోఁ కో కాగజ్ పర్ మార్ దియా తో అబ్ సర్కార్ సే హమ్‌కో కుచ్ నహీ మిలేగా [మమ్మల్ని కాగితం మీద చంపేశారు కాబట్టి ఇప్పుడు మాకు ప్రభుత్వం నుండి ఏమీ లభించదు]," అని ఆమె అంటోంది.

ఆమె పొరుగున ఉన్న చంపా మరాండిని కూడా 'చనిపోయినట్లు'గా ప్రకటించటంతో, ఆమె కూడా అదే భయపడుతున్నారు: "మేం ప్రభుత్వ పథకాలకు దరఖాస్తు చేసుకుంటే, మమ్మల్ని చనిపోయినట్లుగా ప్రకటించినందున వాళ్ళు మమ్మల్ని వాటి నుంచి మినహాయిస్తారు." దీని అర్థం, రాబోయో రోజుల్లో వారు సబ్సిడీ రేషన్‌లను, ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి కింద వారికి లభించే రూ. 6,000 సహాయాన్ని కోల్పోతారు.

"మేం పొలాల్లో, నిర్మాణ ప్రదేశాలలో కూలీలుగా పనిచేస్తూ జీవనం సాగిస్తున్నాం. సబ్సిడీ రేషన్లు, కిసాన్ డబ్బు మాకు చాలా సహాయపడతాయి," అని చంపా PARIకి చెప్పారు.

కేరళలో పనిచేస్తుండే ఆమె భర్త సంజయ్ జూలై నుండి ఇంట్లోనే ఉన్నారు. అతని పేరు వోటరు జాబితాలో ఉంది, కానీ అతని పేరును (అతని కుమారులలో ఒకరితో సహా) ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (పిడిఎస్) నుండి తొలగించారు. "ప్రస్తుతం, నాకు మాత్రమే రేషన్ అందుతోంది. నా భర్త, కొడుకు పేర్లను ఎందుకు తొలగించారో నాకు తెలియదు. దీని గురించి మేం డీలర్‌ను అడిగాం, మేం మళ్ళీ దరఖాస్తు చేసుకోవాల్సి ఉంటుందని అతను చెప్పాడు." అన్నారామె.

చంపా మరాండి వద్దకు బిఎల్ఒ వచ్చినప్పుడు, అతను ఆమెకు తప్పుడు సమాచారాన్ని ఇచ్చాడు. "మీ పేరు జాబితాలో ఉంది, కాబట్టి మీరు ఏమీ చేయనవసరం లేదు. జాబితాలో పేర్లు లేని వ్యక్తులను చేర్చుతున్నారు," అని అన్నాడు.

కానీ ఇప్పుడు ఆమె పేరు లేదు

"ఎస్ఐఆర్ సమయంలో జనాభా లెక్కల పత్రాలతో ఎవరూ రాలేదు," అని పేరు తొలగించబడిన అమిత్ మరాండి అంటున్నారు. అతను తన గ్రామం నుండి సగం రోజు ప్రయాణ దూరంలో ఉన్న పట్నాలో పనిచేస్తారు. అయితే అతను గత మూడు నెలలుగా లోవా టోలాలోనే ఉన్నారు.

అమిత్‌ను అతని తల్లి ఒంటరిగా పెంచింది. ముగ్గురు సోదరులలో చిన్నవాడైన అమిత్, గులకరాళ్ళతో నిండిన ట్రక్కును నడుపుతూ రోజుకు 500 రూపాయలు సంపాదిస్తారు. అతను పట్నాలోని ఒక అద్దె ఇంట్లో, 29 ఏళ్ళ వయసున్న భార్య సునీతా హెంబ్రమ్, 2 నుండి 7 సంవత్సరాల వయస్సున్న నలుగురు పిల్లలతో కలిసి నివసిస్తున్నారు.

అమిత్ PARIతో మాట్లాడుతూ, "నేను తరచుగా మా గ్రామానికి వెళ్తుంటాను, ఎందుకంటే నాకు ఇక్కడ ఉన్న ఆరు కట్ఠాల (సుమారు 0.083 ఎకరాలు) భూమిని సాగు చేసుకుంటాను. నా తల్లి మున్నీ హెంబ్రమ్ ఇక్కడే నివసిస్తున్నారు," అన్నారు.

మనోజ్ ముర్ము గత నెల రోజులుగా గ్రామంలో ఉన్నప్పటికీ, ఏ బిఎల్ఒ కూడా అతనిని కలవలేదు. తాను కట్టెలు ఏరుకువచ్చేందుకు బయటకు వెళ్తుంది కానీ అతను ఎప్పుడూ ఇంట్లోనే ఉంటాడని అతని భార్య సంగీత చెప్పింది. "గత నెలన్నర కాలంగా, వోటరు జాబితా సవరణల గురించి మాకు తెలియజేయడానికి ఎవరూ రాలేదు," అని ఆమె గట్టిగా చెప్పింది.

ఇంకా ఆమె చాలా ముఖ్యమైన ప్రశ్న అడుగుతోంది: "హమ్ వోట్ దేతే హైఁ తో సర్కార్ కే ఆద్మీ హీ హుయే నా! ఫిర్ క్యోఁ కటా గయా హమారా నామ్ [వోటు వేయటం వల్లనే మేం ప్రభుత్వ ప్రజలం కదా! మరి నా పేరు ఎందుకు తొలగించారు]?”

తన పేరు వోటరు జాబితా నుండి తొలగించబడిందని తెలియకుండానే మనోజ్, ఆగస్టు నెలాఖరులో కేరళకు తిరిగి వెళ్ళాడు. "నేను నాలుగు రోజుల క్రితం అతనికి ఫోన్ చేసి దాని గురించి చెప్పాను. దానిని సరిచేయించుకోవడానికి తాను తిరిగి రాలేనని అతను చెప్పాడు," అని సంగీత చెప్పింది. భార్యాభర్తలిద్దరూ తమ పేర్లను తిరిగి జాబితాలో చేర్చుకోవాలని కోరుకుంటున్నారు, కానీ అది ఎలా చేయాలో సంగీతకు తెలియడంలేదు.

“సర్, ఆప్ ఠీక్ కర్ దీజియే [సర్, మీరు దాన్ని సరిచేయండి],” అని ఆమె ఈ రిపోర్టర్‌ను అడుగుతోంది.

తాజాకలం: ఎన్నికల సంఘం సెప్టెంబర్ 30, 2025న వోటర్ల తుది జాబితాను ప్రచురించింది. కొత్త వోటర్ల జాబితా ప్రకారం రాష్ట్రంలో 7.42 కోట్లమంది వోటర్లు ఉన్నారు. ఇది మునుపటి జాబితాలోని 7.89 కోట్లమంది వోటర్ల కంటే సుమారు 47 లక్షల వోటర్ల తగ్గుదల. స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ సమయంలో 68.66 లక్షలమంది వోటర్లను తొలగించి, 21.53 లక్షలమంది అర్హత కలిగిన వోటర్లను చేర్చినట్లుగా ఎన్నికల సంఘం చెప్పింది.

తుది ఓటర్ల జాబితా ప్రచురించిన ఒక రోజు తర్వాత, అక్టోబర్ 1, 2025న, ఈ రిపోర్టర్ ఈ కథనంలో కనిపించిన నలుగురు ఆదివాసుల EPIC నంబర్‌ల కోసం ఆన్‌లైన్‌లో శోధించగా, వారి పేర్లను తుది జాబితా నుండి కూడా తొలగించారని తెలిసింది. అందువలన, వారు రాబోయే బిహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో వోటు వేయలేరు.

ఈ కథనం తక్షశిల-PARI సీనియర్ ఫెలోషిప్ 2025 కింద ప్రచురితమవుతోంది.

అనువాదం: సుధామయి సత్తెనపల్లి